YT Expo - шаблон joomla Mp3
Εκτύπωση
PDF
31
Μάιος
2017

διαβάζοντας ποίηση...

ΕΚΜΥΣΤΗΡΕΥΣΕΙΣ & ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΙ

 

ΔΥΟ ΑΡΘΡΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ


 

Σ

τα μέσα Μαρτίου, πάνω στην έναρξη της εαρινής ισημερίας και της Άνοιξης ταυτόχρονα, καθιερώθηκε να γιορτάζεται η διεθνής ημέρα ποίησης. Η σελίδα μας, φιλολογούσα εν μέρει, συμμετέχει σ’ αυτό τον εορτασμό, φύσης και ζωής, με κάποιες σκέψεις και ποιητικά συναισθήματα, που προκαλεί το ανεπανάληπτο έαρ,

στο φυσικό περιβάλλον και στο ζωτικό κλίμα που υπάρχουμε και διεγείρονται και οι άνθρωποι, μέσα στον παράδεισο μιας πάνανθης φύσης όπου η μαγεία των αισθημάτων εκφράζεται με τον ποιητικό λόγο. Γι αυτή την ποίηση μιλάμε κι αυτή γιορτάζουμε στην εύκρατη ζώνη της γης.

 

Τι είναι ποίηση ή τι εννοούμε ως ποίηση ;

 

Η

ποίηση είναι ανάγκη της ψυχής να εκφραστεί ή είναι ένα παρακολούθημα της εποχής της, σαν τη μόδα; Ακόμη και ο τρόπος που την προσεγγίζουμε είναι εποχικός. Διαφέρει. Οι κοινωνικές συνθήκες, οι ανατροπές που φέρνουν οι όποιες ιδεολογίες που συμβαίνει να επικρατήσουν ένα διάστημα, ο τρόπος επικοινωνίας μεταξύ μας, οι δεσμεύσεις, οι αναστολές και οι «απελευθερώσεις» της συμπεριφοράς μας, προσδιορίζουν ή παραποιούν την ευαισθησία , στο βαθμό που υπάρχει και λειτουργεί, συνακόλουθα και την έκφραση με την οποία ο ποιητικός λόγος εκφέρεται σα δείγμα της αισθαντικότητας του ανθρώπου, του χθες και του σήμερα.

Η ποίηση είναι ερέθισμα μιας στιγμής ή μιας περιόδου, έκφραση βιωμάτων υπό θερμοκρασία πυρακτώσεως λογισμών, μέχρι να στερεοποιηθεί στο καλούπι του στίχου είτε είναι ο φορμαρισμένος παραδοσιακός είτε ο λεγόμενος ελεύθερος, όμως με ρυθμό εσωτερικής αρμονίας.

Η ποίηση είναι σαν την πίστη. Την αποδέχεσαι, την υπηρετείς, την απολαμβάνεις, δίχως προϋποθέσεις. Επειδή σε συγκινεί, σε συναρπάζει ή σε υποβάλλει. Γίνεσαι ο αντίλαλος και ο απόηχος του δημιουργού της, ο παλιός βενετσιάνικος καθρέφτης που ενώ δεν τα ξεχωρίζεις καθαρά, όλα, όταν κοιτάζεις εν τούτοις βλέπεις τη συνολική εικόνα του ποιητή και τη δική σου και σε ικανοποιεί.

Τι θα ήταν ο ποιητής δίχως τους εραστές ή τους απλούς φίλους της ποίησης, αυτούς που αυτοπροσδιορίζονται ως φιλότεχνοι; Δραματικά μόνος. Συνέχεια της πνευματικής περισυλλογής του, το έργο του, στον κόσμο.

Ποίηση είναι μια άλλη γλώσσα του κόσμου. Δεν είναι απαραίτητο να τη μιλάς φτάνει να την αισθάνεσαι και να την κατανοείς. Ο ποιητικός λόγος έχει αυτή τη δύναμη. Να κατακτά χωρίς να αναλύεται. Είναι στην κατηγορία του θυμικού πρώτα και ύστερα του γνωστικού της συνείδησής μας. Υπάρχει η μεγάλη ποίηση επειδή υπήρξαν μεγάλοι ποιητές. Εθνικοί και οικουμενικοί, κάποιες φορές. Υπάρχει και η μικρότερη ποίηση, που δε φτάνει σε κορυφές. Κι αυτή είναι ποίηση. Παίρνει διάφορα μεγέθη και αναστήματα. Αντλείται από το φρέαρ του ιερού ποταμού που αρδεύει τα κατάβαθα κάποιων ευαίσθητων ψυχών, οι οποίες δίνουν σήματα και διεγείρουν τις συμβατές μ’ αυτές, φιλόμουσες, ανθρώπινες καταστάσεις.

Ξεφυλλίζοντας σελίδες ποίησης του περασμένου αιώνα έχεις την αίσθηση ότι περιπλανιέσαι στο ιερό των Μουσών, με ξεναγό τον ποιητή που επέλεξες. Όμοιοι και διαφορετικοί ταυτόχρονα, είναι οι λυρικοί ποιητές. Αυτοί τραβάνε αγιασμένο νερό από το ίδιο πηγάδι των ανθρώπινων αισθημάτων. Νερό που δεν πίνεται, επειδή έχει σταλάξει μέσα πολλή πίκρα, πολύ δηλητήριο, πολλή απογοήτευση. Ίσως γι αυτό είναι και αγιασμένο, από αδικαίωτες ανθρώπινες καταστάσεις. Οι καημοί που τραγουδιούνται από τα πανάρχαια χρόνια της Σαπφώς, είναι ίδιοι και απαράλλαχτοι. Ο Παπαδιαμάντης σχολιάζει διαχρονικά αυτή την ψυχική ταλαιπωρία, γράφοντας επιγραμματικά:... «σα νάχαν ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου!» Ατέλειωτα, και όπως τα φέρνει η ζωή. Η ποίηση είναι η δραματική ανάσα, η βαλβίδα που εκτονώνει την εσωτερική πίεση πριν εκραγεί το καζάνι!

Με ποίηση έπλασε ο Δημιουργός τον κόσμο. «Ποιήσομεν άνθρωπον», είναι ο πρώτος λόγος της δημιουργίας του είδους. Δεν είπε κατασκευάσομεν. Επειδή η εσωτερικότητα του ελεύθερου όντος είναι πολύμορφη, έχει υπεργήινα στοιχεία. Εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον με πνοή δική Του. Του έδωσε ελευθερία σκέψης, αισθημάτων, επιλογών. Αυτή την εσωτερική ελευθερία μας, την αποκάλεσαν «δαιμονιώδες αγαθόν». Με την κλασική έννοια ο όρος και όχι με την ηθική, όπου ο δαίμων αντιστρατεύεται το Δημιουργό.

Η ποίηση είναι δωρεά. Δεν ποιούν όλοι οι άνθρωποι. Οι περισσότεροι πράττουν. ‘Αλλο το ποιείν και διαφορετικό τελείως το πράττειν. Η ποίηση είναι υπέρβαση. Δεν κατασκευάζεται. Σε καλεί εκείνη κάποια στιγμή και πλέεις μαζί της στον ονειρικό κόσμο, του υπεραισθητού. Γι αυτό και ο ποιητής είναι «θείο» πρόσωπο. Επειδή πραγματοποιεί ή μετέχει στην υπέρβαση του φυσικού του. Όταν έρχεται ο ιερός οίστρος, η μέθεξη, η έμπνευση, η επίσκεψη της Μούσας, η πραγματικότητα χάνεται ή ιδανικεύεται τόσο, που κάποτε δεν της ταιριάζει. Γι αυτό, κάποτε, οι ποιητές είναι και απόμακροι από τον κοινό νου. Δεν τους συγχέουμε με τους στιχουργούς, με τις χαριτωμένες έμμετρες ατάκες, πάνω σε ευκολοαπομνημόνευτους εσωτερικούς ρυθμούς.

Ποίηση είναι η ζείδωρη πνοή του Θεού μέσα μας

 

Π

ολλοί μπερδεύουν την ποίηση με τη στιχουργία. Ποίηση είναι η μεγάλη πνοή που πρωτανάσαναν οι πρωτόπλαστοι. Ίσως είναι αυτό που διαβάζουμε στη Γένεση. Αφού ο Θεός έπλασε τις πρώτες του τερακότες, μορφές με χώμα και νερό, «ενεφύσησεν αυταίς πνοήν ζωής». Απ’ αυτή λοιπόν τη ζείδωρη ανάσα, οι άνθρωποι πραγματοποιούν υπερβάσεις και διαφοροποιούνται, τόσο μεταξύ τους, όσο και προς τα άλλα όντα της δημιουργίας. Επειδή λειτουργούν και με ενοράσεις. Η ποίηση, η πραγματική και η μεγάλη προϋποθέτει ενόραση. Κινείται στην άλλη διάσταση, ανάμεσα στο άπειρο και στη γη, στο εντεύθεν και στο εκείθεν. Ο ποιητής που έλαβε τη Χάρη, είναι και ως φυσιογνωμία διαφορετικός και κεχαριτωμένος. Παραπάνω από το φυσικό μέγεθος του συνανθρώπου, βαθύτερα καλλιεργημένος κινείται σε μια συχνότητα όπου πομπός και δέκτης ο ίδιος, παράγει έργο του δικού του ψυχισμού που διαπερνά όμως τα συναισθήματα των άλλων. Επειδή η ποίηση, πρώτιστα και στο μεγαλύτερο μέρος της είναι υποκειμενική έκφραση. Και εδώ είναι οι πολλοί.

Ο μεγάλος ποιητής, ο εθνικός ή ο πανανθρώπινος είναι έξω και πολύ πέρα από τον εαυτό του. Περπατάει με γυμνό πέλμα στην καυτή άμμο, κρατώντας ένα ραβδί που όπου κι αν χτυπήσει αναβλύζει οίστρος και η ύπαρξή του εξαχνώνεται στον ορίζοντα. Είναι ο οικουμενικός προφήτης που στέλνει στο αχανές , στο υπερπέραν την ψυχή και τη νόηση του ανθρώπου, το λόγο που άρθρωσε στη μακρόχρονη εξέλιξή του στη γη των βασάνων που την ονειρεύεται παράδεισο.

Ο ρεαλισμός παράλλαξε την τρυφερή ποίηση

 

Σ

ήμερα ζούμε μια ζωή δίχως ποίηση αλλά με πολλές πιέσεις. Ο ρεαλισμός εκτόπισε το ρομαντικό στοιχείο και οι άνθρωποι έγιναν πιο πρακτικοί, οι ιδέες τους περισσότερο μαχητικές, οι συμπεριφορές τους τραχύτερες, οι πνευματικές τους ανησυχίες αγχώδεις, τα έργα τους ωφελιμιστικά και τα όνειρά τους συμπυκνωμένα κι αυτά, περιφρουρημένα επειδή κινδυνεύουν να περιφρονηθούν, να τσαλαπατηθούν από την επέλαση των ανταγωνισμών, που τροφοδοτούνται από την τάση προς κυριαρχία, έλκονται από τη γοητεία της εξουσίας μέσα στους σκληρούς καιρούς που μας περιβάλλουν.

Παρά ταύτα, η ποίηση παραμένει μια αναζήτηση ανακούφισης, μια έξοδος, μια διέξοδος από τα υποκειμενικά και καθολικά αδιέξοδα, τα οποία έχουν περιχαρακώσει την ελευθερία μας, την προσωπική, την υποκειμενική και την κοινωνική σε επέκταση. Από τα δεσμά του αδιεξόδου, οι πληγές από τις χειροπέδες, θ’ ανακουφιστούν από τον ποιητικό στοχασμό και λόγο, του χαρισματικού ποιητή, εκείνου που συμβιώνει μαζί μας και συνομιλεί με τ’ άστρα. Η ποίηση είναι η μεγάλη υπέρβαση, όλων των καταστάσεων που μας μελαγχολούν ή και μας απειλούν. Την ανειρήνευτη βιοτή μας, βάλσαμο ο στίχος του ποιητή θεραπεύει. Όπως και σε κάθε εγκληματία υπάρχει στιγμή που ο Θεός μέσα του εμφανίζεται έτσι και σε κάθε απλό άνθρωπο υπάρχει η ποιητικότητα που τον συγκινεί. Κάποτε και τον αλλάζει. Η ποίηση είναι το μεγάλο διεγερτικό της ψυχής μας αλλά και το ισοδύναμο ηρεμιστικό της.

Διαβάζοντας ποίηση, όλων των εποχών και των τάσεων που τη συνθέτουν, μπαίνουμε σε μια διαφορετική πραγματικότητα. Μεσουρανούμε σε άγνωστους αιθέρες και προσγειωνόμαστε σε τοπίο της ψυχής μας, όπου η επίδραση του ποιητικού λόγου έχει μεταλλάξει . Ίσως την ποιητική αγωνία σε εσωτερική ευδαιμονία.

Υπάρχουν και ποιητές, δημιουργοί, χωρίς στίχους!

 

T

ι θα γίνουν οι ποιητές που δεν έγραψαν λυρικούς στίχους, που δεν έδεσαν σε βιβλίο τους παλμούς της καρδιάς τους, που δε μπήκαν σε κάποιο ράφι βιβλιοθήκης ; Άλλοι το θεωρούν κενοτάφιο πονεμένων λογισμών και άλλοι πετρωμένη επιστήμη, που έχει κι αυτή τη δική της σκοπιμότητα και ομορφιά. Αλλά το λυγμό της ψυχής που δεν ικανοποιήθηκε, που δε γιόμισε, που δεν ξοδεύτηκε και δεν έντυσε την ύπαρξη σαν κισσός που αγκαλιάζει τη γερασμένη λεύκα τίποτα δεν τον εξέφρασε, δεν τον απαθανάτισε ποιητικά..

Τι θα γίνουν αυτοί οι ποιητές που δεν άφησαν αποτυπώματα κι ας πόνεσαν. Σα να μην ήταν και ο ίδιος ο πόνος τους αγκαθερό άνθος από το ίδιο τοπίο των λουλουδιών. Δε θα τους βρουν θαμμένους σε σειρές βιβλίων που κλειστά σιωπούν και μονάζουν κι αυτά. Θαμμένοι και όταν ζούσαν στη μοναξιά τους, που δεν την αποκρυπτογραφούσαν σα να ήταν εμπιστευτικό κείμενο μεγάλου μυστικού κι ας ήταν τέτοιο στην ουσία του. Δεν άφησαν ούτε μια ρωγμή να μπει αδιάκριτη ματιά στα άδυτα της γυμνής ψυχής, που πάσχει στη σιωπή της. Ο έξω κόσμος που πάσχει από έλλειψη πάθους και έμπνευσης, δε χωρεί να διαπεράσει τη ρωγμή και να λουστεί στο ημίφως της ποιητικής μοναξιάς, στην ομορφιά της και στην πληρότητα που δίνει.

Στο τρίτο πρόγραμμα, μια μουσική, τούτο το απόγευμα, δε λέει να τελειώσει την παρτιτούρα της κι είναι σα χάδι εσπερινό, με το απόβροχο να συνεχίζεται και να δακρύζουν τα φύλλα της μουριάς πάνω στην πρασινάδα του γκαζόν. Όλα τα δάκρυα ποτίζουν με πικρό νερό, όπου στάξουν, όποια διψασμένη ψυχή, όμοια με το νερό της βροχούλας.

Ένα σαξόφωνο, βγάζει κυματιστούς ήχους φωτός και συνοδεύει την επιστροφή των

πουλιών. Ξανάρχονται κάθε Μάρτη. Ένα πρόγραμμα στο ραδιόφωνο για τους σιωπηρούς, τους μελαγχολικούς, τους περίσκεπτους. Κι όμως οι αισθαντικές ψυχές, δε γράφουν ένα βιβλίο, να το στείλουν στη βιβλιοθήκη, ακριβώς γιατί δε θέλουν να μπουν κι αυτοί στο …ράφι. Εκεί θα τις αποτελειώσει η σκόνη και η πλήξη. Οι βιβλιοθήκες είναι σιωπηροί χώροι, μαυσωλεία ζωντανών ψυχών και άλλων που ταξίδεψαν μακριά, πέρα πολύ από τα όνειρά τους…

Υπάρχει ακόμη, εσωτερικός χώρος για αποθήκευση καημών και ανεκπλήρωτων. Και εξίσου πονεμένοι είναι και εκείνοι που κρατούν μέσα τους την ποίηση και την ομορφιά του κόσμου που τον αγγίζουν, τον μοιράζονται, τον χάνουν και τον αναζητούν σε στιγμές που περνούν και σε ώρες που ξανάρχονται ποιητικότερες. Ό,τι δονεί την ψυχή μας ό,τι τη συναρπάζει αισθητικά, είναι ποίηση. Η εκκλησιαστική υμνολογία είναι απαράμιλλη ποίηση στη μεταφυσική σχέση Θεός – Άνθρωπος. Η Δημιουργία του κόσμου είναι ποίηση. Ο πλανήτης γη είναι ποίηση. Το Σύμπαν είναι μυστήριο αξεδιάλυτο, μέσα στην αρμονία των νόμων που το διέπουν. Σε στιγμές μεγάλων συγκινήσεων (χαράς, λύπης φόβου, θαυμασμού, απογοήτευσης), η ψυχή μας έχει την τάση να εκφράζεται με τον ποιητικό λόγο. Τα μοιρολόγια, τα επιτραπέζια δημοτικά τραγούδια με αυτοσχεδιασμούς της στιγμής είναι ποιητικά δείγματα από τη διέγερση του θυμικού μας. Το ίδιο συμβαίνει και σε συναισθηματικές εξάρσεις της εφηβείας ή όταν ο έρωτας σκορπίζει χρυσόσκονη των αστεριών και γιασεμιά να περάσει η εράσμια μορφή που προκάλεσε τον οίστρο και την εξαίσια μέθη....

Ο δημιουργός στην Τέχνη έχει αντίβαρό του το κοινό. Ιδιαίτερα τον απολαύοντα φιλότεχνο, ο οποίος καταξιώνει το δημιουργό καλλιτέχνη. Ο οίστρος του ποιητή, οι ευαισθησίες του και τα οράματά του αν δε συναντηθούν με την ψυχολογία και τη νοοτροπία του άλλου, τότε η προσπάθεια μένει χωρίς αναγνώριση. Αντίστοιχες ψυχές με ταύτιση ιδεών και αισθημάτων, αν δε δημιουργήσουν μιαν εσωτερική διασύνδεση, όπου ο ένας διεισδύει αυθόρμητα στον άλλον και η αύρα κάθε οιστρηλασίας δε δροσίζει, δεν ευφραίνει, αλλά περνάει ψηλότερα και χάνεται στους αιθέρες από τους οποίους προήλθε, τότε χάνεται και η ποίηση. Γι αυτό ο δημιουργός καλλιτέχνης και ο απολαύων φιλότεχνος είναι αλληλοσυμπληρούμενοι και αλληλοτελειούμενοι μέσα στην πνευματική τους αλληλεξάρτηση

Ποίηση είναι ό,τι δεν καταλαβαίνεις, κατέληξε στην κουβέντα μας άνθρωπος που έχει γράψει σημαντική ποίηση ή που διαισθάνεται ποιητικά το περιβάλλον. Οι ποιητές όλου του κόσμου μοιάζουν. Είναι όμαιμοι χωρίς υποχρεωτικά να είναι και ομογάλακτοι. Είναι αδέρφια που δε «σφάζονται» για περιουσιακά. Από την ενιαία, τη διαχρονική ψυχή, απαυγάζει ποίηση και καταυγάζει το παν γύρω. Οι εικαστικές τέχνες και η μουσική, ενέχουν ποιητικότητα, που την εκφράζουν με τα δικά τους σύμβολα.

.

Ανδρέας Φλογεράς

Ivfo@ ereyna-aigio.gr